siyer

Siyer kısaca, peygamber efendimizin hayatını inceleyen İslami bir ilim dalıdır. Siyer ilmi, peygamber efendimizin ahirete irtihalinden yaklaşık seksen doksan sene sonra doğmaya başlamıştır. İslam tarihinde, İbn İshak'ın (ö.768) yazdığı Siret-i Muhammed adlı eser, siyer ilminin ilk eseri ve ilk siyer kitabı olarak kabul edilir.

Ondan sonra gelen ibn hişam (ö.833) ise bu asıl kaynaktan yararlanarak günümüzde bütün siyerlerin kaynağını oluşturacak olan es siret-i nebeviyye adlı eseri kaleme almıştır. El bidaye ve'n nihaye ise ibn kesir (ö.1373) adlı alimin yazdığı ve erken dönem siyerlere örnek verebileceğimiz bir başka eserdir. Bu tarihlerden sonra siyer ilmi iyice ün kazanmış ve çeşitli zamanlarda, başka müellifler de güzel siyer eserleri yazmıştır.


Bu yazımızda siyer ilminin yirminci ve yirmi birinci yüzyıldaki nasiplerinden bahsedeceğiz. Yani son zamanlarda yazılmış siyer kitaplarını kısaca inceleyeceğiz. Hz. Peygamberin hayatını anlatan ve yakın geçmişte yazılan aşağıdaki eserlerin, erken ve orta dönem eserlerden içerik olarak bir farkı olmasa bile uslup bakımından okumaya değer olduğu da aşikardır.

İşte en eskisi 60, en yenisi dört beş yıllık yıllık olan yani son yıllarda yazılmış on adet siyer eseri:



10. İslam Peygamberi, Muhammed Hamidullah


Genel kanıya göre, modern zamanlarda yazılmış en iyi siyer kitabı olan Muhammed Hamidullah'ın İslam Peygamberi adlı sireti, ilk defa 1955 yılında basılmıştır. Bu kaynak muasırlarından iki özelliği vasıtasıyla ayrılmaktadır. Bunlardan biri, siyerin yukarıda bahsettiğimiz ilk kaynakları doğrudan refere etmesi, diğeri İse Peygamberin hayatını, hayatı boyunca izlediği rota ile vermesi (Mekke, Medine, Taif). Kitaba yapılan başlıca eleştiri ise Kuran ile bağdaşmayan, asılsız bilgilere yer verildiği iddiasıdır.



9. İslam Tarihi, Asım Köksal


Yine yaklaşık Yirmi yıllık bir çalışmanın semeresi olan bu eserin orijinali toplam 18 cilttir. 1983 Yılında Pakistan siyer ödülüne layık görülen eser, en kapsamlı Türkçe siyer kaynağıdır. Yazar Asım Köksal, bu eseri kaleme alabilmek için diyanetteki görevinden istifa ederek kabuğuna çekilmiş ve sadece bu eserle ilgilenmiştir. Müellif, bu eseri sayesinde 1997'de kültür bakanlığı tarafından Türkiye'de yılın ilim adamı seçilmiştir. Son zamanlarda bu devasa eserin light bir versiyonu 4 cilt olarak da okuyucunun takdirine sunulmuştur. Kısaca, Asım Köksal'ın İslam Tarihi adlı çalışması bir siyer örneği olarak her kitaplıkta bulunması gereken el emeği göz nuru muazzam bir kaynaktır.



8. İslam Tarihi, Hayati Ülkü


Ben henüz çok küçükken, kitaplığımızda tuğla kalınlığında bir kitap vardı. Çocuk aklımla 1100 küsür sayfa olan bu kitabı dünyanın en kalın kitabı zanneder ve bu kitabın bizim evde bulunmasından gurur duyardım. Okumayı iyice öğrenip aklım da işlemeye başlayınca bunun Peygamberimizin hayatını anlatan bir kitap olduğunu anlamış ve bu kitaptan uhud savaşını defalarca okumuştum. Kitapta savaş sahneleri O kadar canlı anlatılıyordu ki (ya da ben çocukça bir hayal gücüyle öyle algılıyordum) ben, savaş karşımda olup bitiyormuş gibi korkar, Hz. Hamza'nın şehit oluşuyla hüzne boğulurdum... İşte Hayati Ülkü'nün siyer çalışmasının bende böyle bir anısı vardır. Eser savaş krokileri ve haritalarla destekli kıymetli bir eserdir. Bugünlerde yeni baskısı da yayınevinden çıkmış.



7. Çöle İnen Nur, Necip Fazıl Kısakürek


Modern zamanlarda, Yerli bir şairin kaleminden çıkan ilk ve tek siyer kitabıdır Çöle İnen Nur. (Daha önce M. Akif bir siyer kitabı yazmayı düşünmüş fakat ömrü yetmemişti). Eserin özelliği, peygamber efendimizin hayatı anlatılırken yazarın araya girip durum değerlendirmeleri yapması, fikrini beyan etmesidir. Bu bir dezavantaj gibi gözükse de yazar kesinlikle ana konudan kopmuyor. Düşüncelerini ustaca olaylara bağlıyor. Şairlerin sultanı eserinde, Peygamber efendimizden derin bir saygı ve edeple bahsediyor ve yanılmıyorsam, kitap boyunca ismiyle direk hitap etmiyor (eseri, bir daha okuyacağım. Yanlışsam düzeltirim). Bunun yerine yazar, peygamberimiz hakkında, ufuk peygamberi, insanlığın tacı vb. gibi sıfatlar kullanıyor.



6. İlk Kaynaklara Göre Hz. Muhammed'in hayatı, Martin Lings


İngiliz asıllı Müslüman düşünür Martin Lings, diğer adıyla Ebu Bekir Siraceddin'in siret çalışması, son dönemlerde alanında yazılmış en güzel eserlerden biridir. Tek ciltlik bu Eser 1983 yılında İngilizce olarak tamamlanmıştır. Türkçeye ise Nazife Şişman çok başarılı çevirisiyle kazandırılmıştır. Kitap son derece sade ama aynı oranda ayrıntılı olarak kaleme alınmıştır. Ve hiç şüphesiz aslen batılı olan bir insanın elinden çıkan en önemli siyer kaynağıdır. Kitabın bir özelliği de kesinlikle bir roman olmamasına rağmen roman tadında olması. Bu yönüyle siyer ilminin ya da dinin ilgisini çekmediği tarafsız bir okuyucu bile kitabı elinden düşürmeden bitirebilir diye düşünüyorum.



5. Kainatın Efendisi Peygamberimizin Hayatı, Salih Suruç


Başarılı siyer kaynaklarından biri de Salih Suruç'un siret eseridir. Mekke Devri ve Medine Devri olarak iki ciltte incelenmiş bu siyer de Pakistan'dan siret ödüllüdür. Duygusal bir dil ve üslupla yazılmış kitap Hz. Adem'in Allah ile arşda gördüğü "Ahmet" yazısı hakkındaki konuşmasını bildiren hadisle başlamaktadır. Kitabın en büyük özelliği yediden yetmişe her kesime hitap ediyor olması. Ne kimi insanı yoracak kadar akademik ne de yararlanılan kaynakları anmadan geçecek kadar basit. Tam kararında, okunası bir siret kitabı Salih Bey'in çalışması. Eser önceleri nesil yayınlarından çıkıyorken şimdilerde Timaş Yayınlarından okuyucu ile buluşmaktadır... Eser O'nu anlatmayı vazife biliyor ve diyor ki İnsanlık O'nu anlamak zorundadır.



4. Er Rasul Hz Muhammed, Said Havva


Bu eseri henüz okumadığım gibi hakkında en ufak bir fikrim de yok. Fakat eseri en kısa zamanda okuyacağım. Değerlendirme için, kaynağını yazının sonunda vereceğim bir yerden alıntı yapmakla yetiniyorum: Said Havva, Er Rasûl Hazreti Muhammed adını taşıyan siyerine peygamber vasıflarını ardından da Peygamber Efendimizin özelliklerini anlatarak başlıyor. Eser, Hz. Peygamberin (sas) hayatının kronolojik bir dökümü değil, peygamberliğinin delillerle ispatlanması düşüncesiyle kurgulanmış. Said Havva, Peygamberimizin faziletlerini, insanlığın en üstünü olduğunu ve peygamberliğinin insanlığa kazandırdıklarını inceden inceye anlatıyor. Er Rasûl Hazreti Muhammed, kurtuluş yolunun onun yolu olduğunu delillerle ortaya koyuyor*.



3. Hz Muhammed'in Hayatı, Karen Armstrong


İnsaflı ve sağduyulu oryantalistlerden biri olan Bayan Armstrong Peygamber efendimizin hayatını anlatan çalışmasını 1990 yılında yazmaya başlamış. Çok ayrıntılı ve sağlam bir siyer kaynağı olarak tarihe geçemeyecek olsa bile yazarın İslam hakkındaki iyi niyeti ve bu uğurdaki çabası ve fikirleri eseri okunabilir kılıyor. Sonuçta, üç milyon adet satış rakamına ulaşarak özellikle 11 Eylülden sonra giderek artan, batıdaki katı ön yargıyı bir nebze yumuşatması bakımından anılmaya değer bir eser sayılabilir. Kitabın kapağında yer alan The Ekonomist’in görüşü: "Abartmadan saygılı, bilgiçlik etmeden bilgili ve en önemlisi rahat okunabilir".



2. Özgürlük Peygamberi, Abdurrahman Şarkavi


1996 yılında çıkan kitap, zannedersem Türkçeye çevireli henüz iki üç yıl oluyor. O'nun Hayatı Şevkat, Sevgi ve Sadelik Bakımından Tükenmez Bir Servettir alt başlığı ile çıkmış eseri ben henüz okumadım. O yüzden tanıtım yazısını paylaşıyorum: O yüce insan bütün azgın ve zorbalarla savaşmış, insanlığın kardeşliği, özgürlük ve çilekeş yüreklerin onurunu korumak için çalışmıştır. O sadece kendi peygamberliğine inananların değil inanmayanların da daha güzel bir dünyada yaşayabilmeleri için çırpınmıştır. O'nun mirası sadece O'na inananların değil, bütün insanlığın malıdır.



1. Gönül Tahtımızın Müstesna Sultanı Efendimiz, Reşit Haylamaz


En yeni Türkçe siyer için daha önce konusur forum adlı sitede şöyle yazmıştım. Yazdıklarımın arkasındayım, kısaltarak alıyorum: önsözünde yazdığı gibi çağdaş örneklerine göre geride kalmış bazı detayları gün yüzüne çıkardığı doğru. Akıcı bir dille anlatılması da hoş ama özellikle ikinci ciltte inanılmaz harf, kelime ve cümle yanlışları var. Sanki hiç tashihten geçmemiş gibi. bu da eserin edebilikten uzaklaşmasına neden olmuş. Zaten dil akıcı da olsa hiç edebi değil. Mahalle konuşmaları halinde verilmiş diyaloglar eseri gerçekçi yapsın ya da samimiyete götürsün derken sık tekrarlamamalar (vallahi de, anam babam sana feda, yapacak, edecek değilim, söyleyip duruyorsunuz vs...) okumayı zorlaştırıyor. İkinci cildde hemen her iki cümleden birinin sonunda ünlem işaretinin olması da okumayı sıkıcı hale getiren bir başka detay...


*Bu yazının hazırlanmasında yer yer, Kitap Zamanı dergisinde yer alan Siyer Okuma Mevsimi adlı makaleye başvurulmuştur.

Anahtar Kelimeler: İslam Araştırmaları, Kitap, Abdurrahman Şarkavi Kimdir, Hz Muhammedin Hayatı, Martin Lings Kimdir, Muhammed Hamidullah Kimdir, Peygamber Efendimizin Hayatı, Peygamberimizin Hayatı, Reşit Haylamaz Kimdir, Said Havva Kimdir, Salih Suruç Kimdir, Siyer Kitapları, Siyer Nedir

mutevaggil , 22/09/2009-08:29 Facebook'ta Paylas